Διάβασα πρόσφατα το βιβλίο του αυστριακού Ernst Alexander Rauter "Πως κατασκευάζεται μια γνώμη σε ένα κεφάλι. Η κατασκευή υπηκόων".
Είχα χρόνια να διαβάσω ένα τόσο άμεσο, απλό στη γραφή του και γι' αυτό τόσο διεισδυτικό κείμενο. Το βιβλίο γράφτηκε το 1971 και προοριζόταν να διαβαστεί από τους μαθητές των γυμνασίων της δυτικής (τότε) Γερμανίας, που αποτελούσαν μια από τις πιο δραστήριες, πολιτικά, ομάδες νέων. Γι' αυτό ίσως η απλή, κατανοητή, ενίοτε λιτή γλώσσα. Το βιβλίο έχει και ένα ακόμα πλεονέκτημα, το μεταφραστή του, που είναι ο Δημοσθένης Κούρτοβικ.
Το θέμα του βιβλίου είναι ο τρόπος με τον οποίο μεθοδεύεται η πλύση εγκεφάλου των πολιτών, η ποδηγέτηση του λαού από τα καπιταλιστικά κέντρα εξουσίας, με στόχο το άτομο να στρέφεται, αυτοβούλως, ενάντια στα ίδια του τα συμφέροντα. Να γίνεται, δηλαδή, εθελόδουλος.
Μέσα από την απλότητά της γραφής και την παράθεση καθημερινών και άμεσα κατανοητών παραδειγμάτων, ο Rauter δεν παραλείπει να συμπτύξει πολύ δυνατά νοήματα σε λίγες μόνο λέξεις, όπως αυτές του τίτλου. Τα οποία, για να τα αναλύσεις και να τα αντιληφθείς, χρειάζονται χιλιάδες "ένσημα" ανάγνωσης, συζήτησης, εμβάθυνσης.
Το πιο σημαντικό ίσως συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο Rauter, ο οποίος ήταν ένας από τους σημαντικούς εκπροσώπους της γενιάς συγγραφέων που ανέδειξε ο Μάης του '68 και γενικότερα η επανάσταση των λουλουδιών, είναι η αμφισβήτηση, η αντίσταση και η ανάδειξη του συμφέροντος του λαού έναντι του καπιταλισμού. Παράλληλα διδάσκει μια πολύ απλή μέθοδο στα παιδιά, αλλά και στους ενήλικες, για να αμφισβητούν και να φέρνουν σε δύσκολη θέση τους εκμεταλλευτές τους: Την ερώτηση. Ο άνθρωπος που ρωτά, μαθαίνει. Και ο άνθρωπος που μαθαίνει, μπορεί να υποστηρίξει καλύτερα το συμφέρον του.
Ιδέες σαν αυτές του Μάη του '68, του underground λίγο νωρίτερα, της γενιάς των beat συγγραφέων στην Αμερική, γέννησαν μια νέα άποψη για τα πράγματα και την πορεία του κόσμου. Δεν χρειάζεται κανείς να αντικαταστήσει του "κακούς" με "καλούς" εξουσιαστές. Ο άνθρωπος που άρχεται δεν είναι άνθρωπος, δεν είναι αυτόβουλος, ελεύθερος, πλήρης. Αν το επεκτείνουμε λίγο αυτό, βλέπουμε ότι η φυσική τάξη έχει φτιάξει έτσι το οικοσύστημα που κανείς δεν χρειάζεται να άρχει επί κανενός. Η μανία της εξουσίας είναι παράλογη, είναι καταπίεση με στόχο την εκμετάλλευση των πολλών για τον πλουτισμό των λίγων. Και αν το δούμε και από την άλλη πλευρά, η αλλοτρίωση σε αυτό τον τρόπο καθημερινής πρακτικής μας έχει καταντήσει δεσποτικούς και καταπιεστικούς με τα παιδιά μας, με τα ζώα, με το ίδιο το περιβάλλον. Έχουμε τα πάντα αλλά όχι ευτυχία, είμαστε διαταραγμένοι και όχι αρμονικά ενταγμένοι στο περιβάλλον.
Κατά τον Rauter, όταν σβήνει το φως της σκέψης, γεννιέται μια συνήθεια. Όχι μόνο, ομολογώ. Το συναίσθημα, η παρόρμηση, η φαντασία πρέπει να απουσιάζουν παντελώς για να μπορεί ο άνθρωπος να εκτελεί μια συγκεκριμένη αλληλουχία ενεργειών καθημερινά και αδιάκοπα, να έχει, δηλαδή, συνήθειες. Ωστόσο η εξουσία δεν μπορεί να ασκηθεί σε ανθρώπους χωρίς συνήθειες. Όχι όμως με όλες τις συνήθειες. Γι' αυτό η συστημική ηθική τις ξεχωρίζει σε καλές και κακές συνήθειες. Για τους ενήλικες, παράδειγμα, καλή συνήθεια είναι η άψογη διαχείριση του χρόνου τους, η συγκαταβατικότητα, η ηρεμία, η πραότητα, η αποχή από καταχρήσεις, από "παρά φύση" σεξουαλική δραστηριότητα... Αντίθετα κακές συνήθειες είναι η τεμπελιά, η ραστώνη, η σπατάλη του χρόνου σε μια παραγωγικές πράξεις (όπως η τέχνη;;;), η έντονη σεξουαλικότητα (υπάρχει και ταμπέλα γι' αυτό, η "πουτανιά"), οι βίαιες εξάρσεις. Οτιδήποτε δηλαδή μας εξασφαλίζει απόλαυση, χρόνο για δημιουργική σκέψη, συναναστροφή, εκτόνωση, εξαπολύεται εις το πυρ το εξώτερον.
Παραπλανημένοι από μια κυρίαρχη ιδεολογία που δαιμονοποιεί την ελεύθερη βούληση, έχουμε κάνει όλη μας τη ζωή μια συνήθεια, ένα πρέπει. Εργαζόμαστε σε δουλειά που επιλέξαμε από ανάγκη, μόνο και μόνο για την επιβίωση, ζούμε σε πόλεις που μας καταπιέζουν, ακόμα και οι σκέψεις μας δεν είναι δικές μας. Είναι ιδέες και αρχές που μας έβαλαν στο κεφάλι μας από τόσο μικρή ηλικία, που δυσκολευόμαστε πολύ να ξεριζώσουμε. Μήπως πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε;

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Ευχαριστώ για το μη υβριστικό, συναφές με το θέμα και καλόπιστο σχόλιό σας.